Almennt um krossbandsaðgerðir

Ólíkt því sem ég hélt áður en ég gekkst undir krossbandsaðgerð þá eru slíkar aðgerðir mjög vandasamar og aðeins á færi sérfræðinga sem hafa hlotið langa þjálfun. Hjá bestu læknunum næst góður árangur í 93% tilvika en sumar rannsóknir hafa gefið til kynna að þetta hlutfall fari niður fyrir 50% hjá sumum læknum, sérstaklega þeim sem hafa litla reynslu. Algengustu mistökin í krossbandsaðgerðum er röng staðsetning krossbandsins. Það þarf ekki nema örlitla skekkju til að valda því að krossbandið skemmist með tímanum, og af þessum sökum getur krossbandið slitnað jafnvel 10 árum eftir aðgerðina. Skekkja upp á aðeins 10 mm er talin alvarleg skekkja. Nákvæmni í staðsetningu krossbandsins er því stórt úrslitaatriði um árangur af aðgerð. Því miður geta læknar komist upp með mistök í krossbandsaðgerðum í langan tíma áður en það uppgötvast. Þar sem tiltölulega fáir læknar á Íslandi framkvæma krossbandsaðgerðir þá eru enn minni líkur á að mistök af þessu tagi uppgötvist. Það er til dæmis ólíklegt að einhver gangist undir krossbandsaðgerð á Íslandi sem misheppnast og leiti svo til sérfræðings í útlöndum. En það gerði ég einmitt.

Einstaklingur sem þarf að gangast undir krossbandsaðgerð ætti að vera upplýstur um tvær meginleiðir í framkvæmd krossbandsaðgerðar. Ein leið er að skera hluta af sinum vöðva í aftanverðu lærinu (semitendinosus og gracilis). Þessi aðgerð leiðir óhjákvæmilega til þess að þessir vöðvar veikjast töluvert (skv. þessari rannsókn var meðalþverskurðarflatarmál semitendinosus vöðva 2.1 cm2 miðað við 6.6 cm2 í hinum fótleggnum, einu ári eftir aðgerð). Önnur leið er að taka úr hnéskelssininni framan á lærinu. Sú aðgerð leiðir til veikingar framan á lærinu. Það er nauðsynlegt að sjúklingur fái upplýsingar og ráðgjöf um báða þessa kosti og að val sé tekið með tilliti til þeirrar íþróttagreinar sem viðkomandi stundar. Fyrir aðgerð fékk ég ekki að vita að seinni kosturinn væri til og mér var ekki sagt að neinir vöðvar myndu veikjast, hvað þá að það væri hætta á að þeir myndu slitna.

Endurhæfingin eftir krossbandsaðgerð er jafn mikilvæg og aðgerðin sjálf. Sjúklingur á að fá skriflega lýsingu yfir þrepaskipta sjúkraþjálfun sem tekur 12 mánuði. Þar á að standa hvað sjúklingur má gera og má ekki gera á hverjum tímapunkti, og hvert markmiðið er á hverju þrepi. Fyrstu 6 vikurnar eru mikilvægastar. Þá má ekki ofreyna fótlegginn því annars getur strekkst á krossbandinu og sinum sem var skorið af. Einnig þurfa göng að gróa fast sem umlykur nýja krossbandið. Fyrstu 2 til 3 vikurnar ætti sjúklingur að vera í rúminu og gera lágmarksæfingar til að viðhalda hreyfanleika í hné og styrk í fremra læri. Þegar tekið er af sinum í aftanverðu lærinu þá er mikilvægt að þær sinar fái tíma til að endurnýja sig áður en byrjað er að þjálfa aftanvert lærið. Það má alls ekki reyna á aftanvert lærið í lóðaæfingum eða tækjum því það getur leitt skemmda á vöðvunum og í versta tilviki geta vöðvarnir slitnað. Upplýsingarnar hér að ofan eru nauðsynlegar en ekki fullnægjandi. Sjúklingar ættu að fá heildstætt endurhæfingarplan frá sínum lækni áður en aðgerð er framkvæmd. Ég fékk ekkert slíkt á Íslandi. Hér er tengill á endurhæfingarplanið sem ég fékk í Danmörku.